Thursday, 30 July 2020

లావుగల వాని కంటెను

లావు గల వాని కంటెను
భావింపఁగ నీతిపరుఁడు బలవంతుండౌ
గ్రావంబంత గజంబును
మావటివాఁడెక్కినట్లు మహిలో సుమతీ!

వఱదైన చేను దున్నకు
కఱవైనను బంధుజనుల కడ కేఁగకుమీ
పరులకు మర్మము సెప్పకు
పిఱికికి దళవాయి తనముఁ బెట్టకుసుమతీ!

వరిపంట లేని యూరును
దొరయుండని యూరు తోడు దొరకని తెరువున్
ధరను బతిలేని గృహమును
అరయంగా రుద్రభూమి యనఁదగు సుమతీ!

Wednesday, 29 July 2020

మది నొకని వలచి యుండగ

మది నొకని వలచి యుండగ
మదిచెడి యొక కృూరవిటుడు మానక తిరుగన్
బొది జిలుక పిల్లి పట్టిన
జడువునె యా పంజరమున జగతిని సుమతీ!

రా పొమ్మని పిలువని యా
భూపాలుని ఁ గొల్వ భుక్తి ముక్తులు గలవే
దీపంబు లేని యింటను
చేపుణి కీళ్ళాడినట్లు సిద్ధము సుమతీ!

రూపించి పలికి బొంకకు
ప్రాపగు చుట్టంబు నెగ్గు పలుకకు మదిలోఁ
గోపించు రాజుఁ గొల్వకు
పాపపు దేశంబు సొరకు పదిలము సుమతీ!

Monday, 27 July 2020

మంత్రిగల వాని రాజ్యము

మంత్రిగల వాని రాజ్యము
తంత్రము సెడకుండ నిలచుఁ దఱచుగ ధరలో
మంత్రి విహీనుని రాజ్యము
జంత్రపుఁ గీలూడినట్లు జరుగదు సుమతీ!

మాటకుఁ బ్రాణము సత్యము
కోటకు బ్రాణంబు సుభట కోటి ధరిత్రిన్
బోటికిఁ బ్రాణము మానము
చీటికిఁ బ్రాణంబు వ్రాలు సిద్థము సుమతీ!

మానఘనుఁ దాతృధృతిఁ జెడి
హీనుండగు వాని నాశ్రయించుట యెల్లన్
మానెడు జలముల లోపల
నేనుఁగు మెయి దాఁచినట్లు లెఱుగుము సుమతీ!

Sunday, 26 July 2020

బంగారు కుదువఁ బెట్టకు

బంగారు కుదువఁ బెట్టకు
సంగరమునఁ బాఱిపోకు సరసుఁడవగుచో
నంగడి వెచ్చము లాడకు
వెంగలితోఁ జెలిమి వలదు వినరా సుమతీ!

బలవంతుఁడ నాకేమని 
పలువురితో నిగ్రహించి పలుకుట మేలా
బలవంతమైన సర్పము
చలిచీమల చేతఁ జిక్కి చావదె సుమతీ!

మండలపతి సముఖంబున
మెండైన ప్రధాని లేక మెలఁగుట యెల్లన్
గొండంత మదపుటేనుఁగు
తొండను లేకుండినట్లు దోఁచుర సుమతీ!

Saturday, 25 July 2020

పులిపాలు దెచ్చి యిచ్చిన

పులిపాలు దెచ్చి యిచ్చిన
నలవడఁగ గుండె గోసి యఱచె నిడినం
దలపొడుగు ధనముఁ బోసిన
వెలయాలికిఁ గూర్మిలేదు వినరా సుమతీ!

పెట్టిన దినముల లోపల
నట్టడవులకైన వచ్చు నానార్థములున్
బెట్టని దినములఁ గనకఁపు
గట్టెక్కిన నేమిలేదు గదరా సుమతీ!

పొరుగునఁ బగవాడుండిన
నిర వొందఁగ వ్రాఁతగాఁడె ఏలికయైనన్
ధరఁ గాఁపు కొండెమాడినఁ
గరణాలకు బ్రతుకులేదు గదరా సుమతీ!

Friday, 24 July 2020

పిలువని పనులకుఁ బోవుట

పిలువని పనులకుఁ బోవుట
కలయని సతి రతియుఁ రాజు గానని కొలువున్
బిలువని పేరంటంబును
వలవని చెలిమియును జేయ వలదుర సుమతీ!

పురికిని బ్రాణము కోమటి
వరికిని బ్రాణంబు నీరు వసుమతి లోనన్
గరికిని బ్రాణము తొండను
సిరికిని బ్రాణంబు మగువ సిద్ధము సుమతీ!

పుత్రోత్సాహము తండ్రికి
పుత్రుడు జన్మించినపుడె పుట్టదు,జనులా
పుత్రుని గనుకొని పొగడగ
పుత్రోత్సాహంబు నాడు పొందుర సుమతీ!

Wednesday, 22 July 2020

పాటెఱుగని పతి కొలువును

పాటెరుగని పతి కొలువును
గూటంబున కెఱుకపడని కోమలి రతియుం
బేఁటెత్త జేయు చెలిమియు
నేటికి నెదు రీఁదినట్టు లెన్నగ సుమతీ!

పాలను గలసిన జలమును
బాల విధంబుననె యుండుఁ బరికింపగాఁ
బాల చవిఁ జెఱచుఁ గావున
బాలసుఁడగువాని  పొందు వలదుర సుమతీ!

పాలసున కైన యాపద
జాలింబడి తీర్పఁదగదు సర్వజ్ఞునకున్
దే లగ్నిఁ బడగఁ బట్టిన
 మేలెఱుఁగునె మీటుఁగాక మేదిని సుమతీ!

Tuesday, 21 July 2020

పరుల కనిష్టము సెప్పకు

పరుల కనిష్టము సెప్పకు
పొరుగిండ్లకుఁ పనులు లేక పోవకు మెపుడున్
బరుఁ గదిసిన సతి గవయకు
మెఱిఁగియు బిరుసైన హయము నెక్కకు సుమతీ!

పర్వముల సతులఁగవయకు
ముర్వీశ్వరు కరుణ నమ్మి యుబ్బకు మదిలోఁ
గర్వింప నాలిఁ బెంపకు
నిర్వహణము లేనిచోట నిలువకు సుమతీ!

పలు దోమి వేయు విడియము
తలగడిగిన నాఁటి నిద్ర తరుణుల యెడలం
బొలయలుక నాఁటి కూటమి
వెల యింతని చెప్పరాదు వినరా సుమతీ!

Monday, 20 July 2020

పరసతి కూటమిఁ గోరకు

పరసతి కూటమిఁ గోరకు
పరధనముల కాసపడక పరునెంచెకుమీ
సరిగాని గోష్టి సేయకు
సిరిచెడిఁ జుట్టంబు కడకుఁ జేరకు సుమతీ!

పర సతుల గోష్టి నుండిన
పురుషుఁడు గాంగేయుడైన భువి నిందబడున్
బరుసతి సుశీల యైనను
బరు సంగతి నున్న నింద పాలగు సుమతీ!

ఒరు నాత్మఁ దలఁచు సతి విడు
మఱు మాటలు పలుకు సుతుల మన్నింపకుమీ
వెఱ పెఱుఁగని భటు నేలకు
తఱచుగ సతిఁ గవయఁబోకు తగదుగ సుమతీ!

Sunday, 19 July 2020

పగవల దెవ్వరి తోడను

పగవల దెవ్వరి తోడను
పగవంగా వలదు లేమి వచ్చిన పిదపన్
దెగనాడ వలదు సభలను
మగువకు మనసీయ వలదు మహిలో సుమతీ!

పతి కడకుఁ దన్ను గూర్చిన
సతి కడకును వేల్పు కడకు సద్గురు కడకున్
సుత కడకు రిత్త చేతుల
మతిమంతులు చనరు నీతి మార్గము సుమతీ!

పని చేయు నెడల దాసియు
ననుభవమున రంభ మంత్రి యాలోచనలన్
దన భుక్తి  యెడలఁ దల్లియు
ననఁ దన కులకాంత యుండ నగురా సుమతీ!

Saturday, 18 July 2020

నవరస భావాలంకృత

నవరస భావాలంకృత
కవితా గోష్టియును మధుర గానంబును దా
నవివేకి కెంతఁ జెప్పినఁ
జెవిటికి సంకూఁదినట్లు సిద్ధము సుమతీ!

నవ్వకుమీ సభ లోపల
నవ్వకుమీ తల్లిదండ్రి నాథుల తోడన్
నవ్వకుమీ పరసతితో
నవ్వకుమీ విప్రవరుల నయ మిది సుమతీ!

నీరే ప్రాణాధారము
నోరే రసభరితమైన నుడువుల కెల్లన్
నారియె నరులకు రత్నము
చీరయ శృంగార మండ్రు సిద్ధము సుమతీ!

Friday, 10 July 2020

నమ్మకు సుంకరి జూదరి

నమ్మకు సుంకరి జూదరి
నమ్మకు నగసాలెవాని నటు వెలయాలిన్
నమ్మకు అంగడి వానిని
నమ్మకుమీ వామహస్తు నవనిని సుమతీ!

నయమున బ్రాలుం ద్రావరు
భయమునను విషమ్మునైన భక్షింతురుగా
నయ మెంతదోసకారియొ
భయమే చూపంగవలయు బాగుగ సుమతీ!

నరపతులు మేరఁ దప్పిన
దిరి మొప్పగ విధవ యింటఁ దీర్పరి యైనన్
గరణము వైదికుఁడయినను
మరణాంతక మౌనుగాని మానదు సుమతీ!

Wednesday, 8 July 2020

ధనపతి సఖుఁడై యుండియు

ధనపతి సఖుఁడై యుండియు
నెనయంగా శివుఁడు బిక్ష మెత్తఁగవలసెన్
దనవారి కెంత కలిఁగిన
దనభాగ్యమె తనఁకుగాక తథ్యము సుమతీ!

ధీరులకుఁ జేయు మేలది
సారంబగు నారికేళ సలిలము భంగిన్
గారవమును మఱిమీదట
భూరి సుఖావహము నగును భువిలోసుమతీ!

నడవకుమీ తెరువొక్కటఁ
గుడులకుమీ శత్రునింటఁ గూరిమితోడన్
ముడువకుమీ పరధనముల
నుడువకుమీ యొరుల మనసు నొవ్వగ సుమతీ!

Tuesday, 7 July 2020

తల మాసిన నొలు మాసిన

తల మాసిన నొలు మాసిన
పలువల మాసినను ప్రాణ వల్లభునై నం
గులకాంత లైన రోఁతురు
తిలకింపఁగ భూమిలోన దిరముగ సుమతీ!

తాను భుజింపని యర్థము
మానవపతిఁ జేరుఁ గొంత మఱి భూగతమౌఁ
గానల నీఁగలు గూర్చిన
దేనియ యొరుఁ జేరునట్లు తిరముగ సుమతీ!

దగ్గర కొండెము సెప్పెడు
ప్రెగ్గడపలుకులకు రాజు ప్రియుఁడై మఱి తా
నెగ్గుఁ బ్రజ కాచరించుట
బొగ్గులకై కల్పతరువుఁ బొడచుట సుమతీ!

Sunday, 5 July 2020

తములము వేయని నోరును

తములము వేయని నోరును
విమతులతోఁ జెలిమి సేసి వెత బడు తెలివిన్
గమలములు లేని కొలఁకును
హిమదాముఁడు లేని రాత్రి హీనము సుమతీ!

తలనుండు విషము ఫణికిని
వెలయంగాఁ దోకనుండు వృశ్చికమునకున్
దలతోఁక యనక యుండును
ఖలునకు నిలువల్లె విషము గదరా సుమతీ!

తల పొడవు  ధనముఁ బోసిన
వెలయాలికి నిజము లేదు వివరింపంగాఁ
దల దడవి బాస జేఁసిన
వేలయాలిని నమ్మరాదు వినరా సుమతీ!

Friday, 3 July 2020

తనకోపమె తన శత్రువు

తనకోపమె తన శత్రువు
తన శాంతమె తనకు రక్ష దయ చుట్టంబౌఁ
తన సంతోషమె స్వర్గము
తన దుఃఖమె నరకమండ్రు తథ్యము సుమతీ!

తనయూరి తపసి తనమును
దనపుత్రుని విద్యపెంపుఁ దనసతి రూపున్
దన పెరటి చెట్టుమందును
మనసున వర్ణింప రెట్టి మనుజులు సుమతీ!

తనవారు లేని చోటను
జన వించుక లేనిచోట జగడము చోటన్
అనుమానమైన చోటను
మనుజునకును నిలవఁ దగదు మహిలో సుమతీ!

Thursday, 2 July 2020

సుమతీ శతకము..చుట్టములు గానివారలు

చుట్టములు గానివారలు
చుట్టములము నీకటంచు సొంపుదలిర్పన్
నెట్టుకొని యాశ్రయింతురు
గట్టిగఁ ద్రవ్యంబు గలుగఁ గదరా సుమతీ!

చేతులకుఁ దొడవు దానము
భూతలనాథులకుఁ దొడవు బొంకమి ధరలో
నీతియతో దెవ్వారికి
నాతికి మానంబు తొడవు నయముగ సుమతీ!

తడ వోర్వక యొడలోర్వక
కడువేగం బడచిపడినఁ గార్యంబగునే
తడవోర్చినఁ నొడలోర్చినఁ
జెడిపోయిన కార్యమెల్ల జేకుఱు సుమతీ!

Wednesday, 1 July 2020

గడనగల మగనిఁ జూచిన

గడనగల మగనిఁ జూచిన
నడుగడుగున మడుఁగు లిడుచు రతివలు తమలో
గడ నుడుగు మగనిఁ జూచిన
నడుపీనుఁగు వచ్చె నగుదురు సుమతీ!

చింతింపకు కడచినపని
కింతులు వలతురని నమ్మ కెంతయు మదిలో
నంతఃపుర కాంతలతో
మంతనములు మాను మిదియె మతముర సుమతీ!

చీమలు పెట్టిన పుట్టలు
పాముల కిరవైన యట్లు పామరుఁడు దగన్
హేమంబుఁ గూడఁబెట్టిన
భూమీశుల పాలఁ జేరు భువిలో సుమతీ!