కొక్కోకమెల్లఁ జదివినఁ

కొక్కోకమెల్లఁ జదివినఁ
జక్కనివాఁడైన రాజచంద్రుండైనన్
మిక్కిలి రొక్కంబీయక
చిక్కదురా వారకాంత సిద్ధము సుమతీ!

కొఱగాని కొడుకు పుట్టినఁ
గొఱగామియె కాదు తండ్రి గుణముల జెఱుచుం
జెఱకు తుద వెన్నుఁ పుట్టిన
జెఱకునఁ దీపెల్ల జెఱచు సిద్థము సుమతీ!

కోమలి విశ్వాసంబును
బాములతోఁ జెలిమి యన్య భామలవలపున్
వేముల తియ్య దనంబును
భూమీశుల నమ్మికలును బొంకుర సుమతీ!

కులకాంత తోడ నెప్పుడుఁ

కులకాంత తోడ నెప్పుడుఁ
గలహింపకు వట్టి తప్పు ఘటియింపకుమీ
కలకంఠి కంట కన్నీ
రొలికిన సిరి యింటనుండ నొల్లదు సుమతీ!

కూరిమి గల దినములలో
నేరము లెన్నఁడును గలుఁగ నేరవు మఱి యా
కూరిమి విరసంబైనను
నేరములే తోఁచుచుండు నిక్కము సుమతీ!

కొంచెపు నరుసంగతిచే
నంచితముగఁ గీడువచ్చు నది యెట్లన్నన్
గించిత్తు నల్లి కుట్టిన
మంచమునకుఁ జేటు వచ్చు మహిలో సుమతీ!

కవి గాని వాని వ్రాఁతయు

కవి గాని వాని వ్రాఁతయు
నవరసభావములు లేని నాతుల వలపుం
దవిలి చను పందినేయని
వివిధాయుధ కౌశలంబు వృథరా సుమతీ!

కాదు సుమీ దుస్సంగతి
పోదుసుమీ కీర్తికాంత పొందిన పిదపన్
వాదుసుమీ యప్పిచ్చుట
లేదు సుమీ సతులవలపు లేశము సుమతీ!

కారణములేని నగవును
బేరణమును లేని లేమ పృథివీస్థలిలోఁ
బూరణము లేని బూరెయు
వీరణము లేని పెండ్లి వృథరా సుమతీ!

కరణముల ననుసరింపక

కరణముల ననుసరింపక
విరసంబునఁ దిన్నతిండి వికటించు జుమీ
యిరుసునఁ గందెనఁ బెట్టక
పరమేశ్వరుబండియైనఁ బాఱదు సుమతీ!

కరణము సాదై యున్నను
గరి మద మడిఁగినను బాము గఱవకయున్నన్
ధరఁదేలు మీటకున్నను
గర మరుదుగ లెక్కఁ దొరను గదరా సుమతీ!

కసుగాయఁ గఱచి చూచిన
మసలక తన యొగరు గాక మధురంబగునా?
పసగలుగు యువతు లుండఁగఁ
బసిబాలలఁ పొందువాడు పశువుర సుమతీ!

కప్పకు నొరగాలైనను

కప్పకు నొరగాలైనను
సర్పమునకు రోగమైన సతి తులువైనన్
ముప్పున దరిద్రుఁడై నను
దప్పడు మఱి దుఃఖమగుట తథ్యము సుమతీ!

కమలములు నీటఁ బాసినఁ
గమలాప్తుని రశ్మి సోఁకి కమలిన భంగిన్
దమ దమ వెలవులు దప్పినఁ
దమ మిత్రులు శత్రువౌట తథ్యము సుమతీ!

కరణముఁ గరణము నమ్మిన
మరణాంతకమౌను గాని మనలేఁడు సుమీ!
కరణము తన సరి కరణము
మరి నమ్మక మర్మమీక మనవల్ల సుమతీ!

ఒల్లనిసతి నొల్లనిపతి

ఒల్లనిసతి నొల్లనిపతి
నొల్లని చెలికాని విడువ నొల్లనివాఁడే
గొల్లండుకాక ధరలో
గొల్లండును గొల్లండౌనె గుణమున సుమతీ!

ఓడల బండ్లును వచ్చును
ఓడలు నా బండ్లమీఁద నొప్పుగ వచ్చున్
ఓడలు బండ్లును వలెనే
వాడంబడుఁ గలిమి లేమి వసుధను సుమతీ!

కనకపు సింహాసనమున
శునకముఁ గూర్చుండఁబెట్టి శుభలగ్నమునన్
దొనరగ బట్టము గట్టిన
వెనుకటి గుణమేల మాను వినరా సుమతీ!

ఎప్పుడు సంపద కలిగిన

ఎప్పుడు సంపద కలిగిన
నప్పుడె బంధువులు వత్తురది యెట్లన్నన్
దెప్పలుగ జెరువు నిండినఁ
గప్పలు పదివేల చేరుఁ గదరా సుమతీ!

ఏఱకుమీ కసుగాయలు
దూఱకుమీ బంధుజనుల దోషము సుమ్మీ!
పాఱకుమీ రణమందున
మీఱకుమీ గురువులాజ్ఞ మేదిని సుమతీ!

ఒక యూరికి నొక కరణము
నొక తీర్పరియైనఁ గాక నొగిఁదరు చైనం
గకవికలు గాక యుండునె
నకలంబున గొట్టుపడక సహజము సుమతీ!

ఉపమింప మొదలు తియ్యన

ఉపమింప మొదలు తియ్యన
కపటం బెడనెడను జెఱుకు కైవడి నేపో
నెపములు వెదకును గడపటఁ
గపటపు దుర్జాతిపొందుగదరా సుమతీ!

ఎప్పటి కెయ్యది ప్రస్తుత
మప్పటి కా మాటలాడి యన్యులమనముల్
నొప్పింపక తానొవ్వక
తప్పించుక తిరుగువాఁడు ధన్యుడు సుమతీ!

ఎప్పుడుఁ తప్పులు వెదకెడు
నప్పురుషునిఁ కొల్వఁగూడ దదియెట్లన్నన్
సర్పంబు పడగనీడను
గప్ప వసించిన విధంబు గదరా సుమతీ!

ఉత్తమ గుణములు నీచున

ఉత్తమ గుణములు నీచున
కెత్తెరగున గలుగనేర్చు నెయ్యడలం దా
నెత్తిచ్చి కఱగపోసిన
నిత్తడి బంగారమగునె యిలలో సుమతీ!

ఉదకము ద్రావెడు హయమును
మదమున నుప్పొంగుచుండు మత్తేభంబున్
మెదవుకడ నున్న వృషభము
జదువని యా నేచుకడకుఁజనకుర సుమతీ!

ఉపకారికి నుపకారము
విపరీతముగాదు సేయ వివరింపంగా
నపకారికి నుపకారము
నెపమెన్నక సేయువాఁడు నేర్పరి సుమతీ!

ఇచ్చునదె విద్య రణమునఁ

ఇచ్చునదె విద్య రణమునఁ
జొచ్చునదె మగతనంబు సుకవీశ్వరులున్
మెచ్చునదె నేర్పు వాదుకు
వచ్చునదె కీడుసుమ్ము వసుధను సుమతీ!

ఇమ్ముగఁ జదువని నోరును
అమ్మాయని పిలిచి యన్న మడుగని నోరున్
దమ్ములఁ బిలువని నోరును
గుమ్మరి మను ద్రవ్వినట్టి గుంటర సుమతీ!

ఉడుముండదె నూఱేండ్లును
బడియుండదె పేర్మిఁబాము పదినూఱేండ్లున్
మడువునఁ గొక్కెర యుండదె
కడు నిలఁ బురుషార్థపరుఁడు గావలె సుమతీ!

అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు

అప్పిచ్చువాడు వైద్యుడు
నెప్పుడు నెడతెగక బాఱు నేఱును,ద్విజుఁడున్
జొప్పడిన యూరనుండుము
చొప్పడకున్నట్టి యూరు జొరకుము సుమతీ!

అల్లుని మంచితనంబును
గొల్లని సాహిత్యవిద్య,కోమలి నిజమున్
బొల్లున దంచిన బియ్యముఁ
డెల్లని కాకులును లేవు తెలియర సుమతీ!

ఆఁకొన్న కూడె యమృతము
తాఁకొందక నిచ్చువాఁడె దాత ధరిత్రిన్
సోఁకోర్చువాఁడె మనుజుఁడు
తేఁకువగలవాఁడె వంశ తిలకుఁడు సుమతీ!